Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

                    

ss

Niech mi wolno będzie przedstawić ...

 Edmund Bared

Santiago Carrillo  kontra Leszek Kołakowski

xxx

Tekst pochodzi z bezdebitowej publikacji „Eurokomunizm i Praska wiosna 1968” z czerwca 1981 roku sygnowanej przez Karkonoskie Towarzystwo Wydawnicze z Jeleniej Góry. 
Santiago Carillo (  Carrillo Solares Santiago ) był w latach 1960 — 1982 Sekretarzem Generalnym Hiszpańskiej Partii Komunistycznej (HPK) jeden z twórców kierunku zwanego Eurokomunizmem. 
Eurokomunizm rozwinął się w Europie zachodniej w latach siedemdziesiątych XX wieku . Nawiązywał do Karola Marksa ale odcinał się od Lenina i dyktatury proletariatu. Wspierał NSZZ Solidarność.
Leszek Kołakowski polski filozof, przez 20 lat członek PZPR a po 1968 roku jeden z najostrzejszych krytyków myśli marksistowskiej. 

Właściwy tytuł publikacji : „ Blok wschodni musi się zmienić ”. Artykuł według nieznanych wydawców jest odpowiedzią Santiago Carillo na esej Leszka Kołakowskiego opublikowany w „ Der Spiegel” nr 21 z 1977 roku. Nie mogę zagwarantować autentyczności bezdebitowego tekstu. Bez względu na to jest ciekawym wartym przeczytania i analizy studium przedstawiającym dwa różne spojrzenia na ówczesny system w bloku wschodnim.

xx
Teza Leszka Kołakowskiego:  

Sowiecki despotyzm nie jest zdegenerowanym komunizmem . lecz władza komunistyczna zawsze zmierzała do upaństwowienia wszystkich dziedzin życia, aczkolwiek nigdy jej się to w pełni nie udawało

Odpowiedź Santiago Carillo:



Carrillo Solares Santiago

System powstały w wyniku rewolucji październikowej niewiele przypomina państwo, które Lenin zobrazował w swej słynnej książce „ Państwo i rewolucja ” — państwo bez policji jako instytucji i bez armii zawodowej. Lenin nie dostrzegał, że państwo Rewolucji Październikowej miało przed sobą zadanie nie przewidziane ani przez Marksa , ani przez Engelsa — przeprowadzić w Rosji dokonaną w państwach europejskich przez kapitalizm akumulację kapitału , która by umożliwiła uprzemysłowienie.
W celu uprzemysłowienia kraju państwo socjalistyczne musiało zgromadzić niezbędny kapitał kosztem stopy życiowej robotników i chłopów. Władza była zmuszona do wywłaszczania i uciemiężania małorolnych i średniorolnych chłopów, nie mówiąc już o bogatych gospodarzach.
W rezultacie poważna część ludności była nastawiona wrogo lub obojętnie wobec nowej socjalistycznej władzy. To ,co stać się miało dyktaturą przeważającej większości nad mniejszością kapitalistów , stało się przeto dyktaturą aparatu państwowego nad całym narodem. Sądzę, że ta obiektywna rzeczywistość , przed którą stanęli rosyjscy komuniści , doprowadziła nie do powstania państwa proletariackiej demokracji, lecz państwa dyktatury mniejszości nad całością narodu, jeżeli nawet mniejszość w to wierzy , iż działa w imię socjalizmu. W konsekwencji państwo to , moim zdaniem nie jest, bynajmniej , tym państwem socjalistycznym , które wyobrażali sobie Marks , Engels i niewątpliwie także Lenin. 

xxx
Teza Leszka Kołakowskiego :

W istocie rzeczy tak zwana destalinizacja nie usunęła totalitaryzmu. Pozostał chory stalinizm.

Odpowiedź Santiago Carillo:

Po XX Zjeździe KPZR żywiono chwilowo nadzieję , że nastąpi rzeczywista demokratyzacja, lecz nie doszło do kontynuacji rozpoczętego procesu i kurs na demokratyzację systemu nie został utrzymany.

 Skądinąd rozumiem , że w kraju z taką tradycją jak rosyjska nie mogło rozchodzić się o demokratyzację w pojęciu zachodnim. Niewątpliwie w Związku Radzieckim nie zbudowano socjalistycznego, demokratycznego państwa , a metody stalinowskie przetrwały. Za zjawisko pozytywne należy uznać to, że obecnie nie doprowadzają one do takich okrucieństw, jakie miały miejsce za czasów Stalina ; za zjawisko negatywne, że wciąż jeszcze nie ma choćby minimalnej demokracji , nie dopuszcza się do głoszenia odmiennych poglądów , do swobodnego myślenia i pisania.
Związek Radziecki przeznacza , niewątpliwie , olbrzymie sumy na swą obronę narodową, co hamuje rozwój gospodarczy kraju. System polityczny w ZSRR przeszkadza  nie tylko rozwojowi demokracji, lecz moim zdaniem, również rozwojowi gospodarki. Kapitalistyczny system amerykański , pod jednym przynajmniej względem góruje nad radzieckim, mianowicie tym, że przemysł zbrojeniowy jest tam przemysłem wiodącym. Zaspokajalnie potrzeb przemysłu zbrojeniowego, prowadzi do niebywałego postępu technicznego. I choć w Związku Radzieckim jest z pewnością podobnie, to jednak nie ze względu na to, że Stany Zjednoczone są państwem kapitalistycznym, postęp techniczny zostaje tam bardzo szybko wykorzystany przez pozostałe dziedziny gospodarki. W Związku radzieckim natomiast , z powodu specyficznych cech jego systemu, proces ten nie zachodzi. Postęp techniczny traktowany jest jako ścisła tajemnica państwowa i nie obejmuje w równym stopniu całości przemysłu.  

xxx
Teza Leszka Kołakowskiego :

Komunizm radziecki nie osiągnął bynajmniej swego kształtu obecnego w wyniku niepomyślnego zbiegu okoliczności historycznych. Wielu anarchistycznych autorów przewidziało już w XIX wieku, że w Rosji komunizm wystąpić może tylko w znanej krańcowo despotycznej postaci.  

Odpowiedź Santiago Carillo:

Sądzę, że teza ta jest z gruntu rzeczy fałszywa. Spór między anarchistami  marksistami w wieku ubiegłym  nie ma nic wspólnego z rzeczywistością naszego stulecia.  

Idea, że można przekształcić społeczeństwo jednym ciosem rozbijając państwo, jest oczywiście absurdalna. Nie ulega również wątpliwości, że jeśli Stalin mógł odnieść zwycięstwo w partii nad takimi wybitnymi osobistościami jak Trocki , Zinowiew, Kamieniew i sam Lenin , stało się tak dlatego, że lepiej niż inni rozumiał konieczność akumulacji kapitału oraz industrializacji i wszystko temu poświęcił.Z praktycznego punktu widzenia uprzemysłowienie było koniecznością dla ówczesnej Rosji. Bez tego Związek Radziecki dziś by nie istniał, a Hitler opanowałby Europę i w pewnym stopniu cały świat. Stalinizm nie jest dla marksizmu zjawiskiem typowym, lecz zjawiskiem uwarunkowanym przez okoliczności historyczne. One dopiero stały się podstawą dla stalinowskiej teorii władzy. Państwo radzieckie , w tej postaci w jakiej się wytworzyło i ukształtowało, nie jest owocem ideologii a rzeczywistości historycznej. Powstało ono w sprzeczności z tymi zasadami, które teoretykom marksistowskim wydawały się konieczne dla tryumfu socjalizmu.

xzcxz
Teza Leszka Kołakowskiego :

W Związku Radzieckim ideologia praktycznie jest martwą, nikt jej nie traktuje poważnie. Mimo to jest niezbędna dla systemu, ponieważ komunizm jest jedyną podstawą legitymizacji władzy.  

Odpowiedź Santiago Carillo:

Marksiści radzieccy  musieliby wykazać, jaka występuje różnica między państwem istniejącym a prawdziwie socjalistycznym. 

Dla wyjaśnienia należałoby się powołać nie tylko na okropności popełnione przez Stalina , lecz również na inne obiektywne czynniki historyczne i zatroszczyć się o to, by utrzymana została w Związku radzieckim powaga idei komunistycznej. Tak jednak tam się dzieje, że zdecydowano się na najprostszą drogę: traktuje się to państwo jako w pełni socjalistyczne, a nawet jako wchodzące w początkowe stadium komunizmu. Sądzę , że na tym właśnie polega błąd teoretyków radzieckich. 

xxx
Teza Leszka Kołakowskiego :

Koniec wiary w komunizm jest jednocześnie końcem ruchów rewizjonistycznych takich jakie reprezentował Dubczek. Nie sposób w systemie komunistycznym urzeczywistnić zasady demokratyczne.  

Odpowiedź Santiago Carillo:

Nie zgadzam się z tą tezą. Moim zdaniem nie ulega wątpliwości, że system bloku komunistycznego musi ulec przekształceniu w kierunku demokratycznego socjalizmu.  

Można przekształcić komunizm bloku wschodniego i jestem przekonany ,że to się zrobi, aczkolwiek jeszcze nie wiem w jaki sposób. Rozwój historyczny podąża w tym kierunku. Nie wierzę ,by Dubczek był tylko incydentem , który rzekomo dowiódł niemożności takiej zmiany. „ Fenomen Dubczeka” pojawił się w Czechosłowacji , ponieważ spośród wszystkich krajów bloku wschodniego Czechosłowacja była najbardziej rozwinięta i prawdopodobnie najbardziej dojrzała do demokratycznego socjalizmu. Jeśli  blok wschodni będzie nadal rozwijać się gospodarczo , będzie tam również przybierać na sile symbol Dubczeka. Jeśli zaś w krajach zachodnich , do tego stopnia wzrosną wpływy sił socjalistycznych , że na wschodzie nie będzie można , tak jak dotychczas , wykorzystywać strach przed agresją kapitalizmu, w krajach bloku wschodniego wzrastać będą dążenia do przeobrażeń politycznych. Dotychczas bowiem stale usprawiedliwiano skostniały system biurokratyczny bloku wschodniego argumentem , że Związek Radziecki jest zagrożony. Zgodnie z tą tezą państwa kapitalistyczne miałyby przy najbliższej okazji napaść na ZSRR a jeśli dotychczas się na to nie zdecydowały , to tylko dlatego, że nie były w stanie tego uczynić.  

xxx
Teza Leszka Kołakowskiego:  

Władcy w krajach komunistycznych świadomi swej klęski ideologicznej usiłują przywrócić więź z narodem przy pomocy haseł nacjonalistycznych , zwłaszcza w polityce zagranicznej. Przyspiesza to tylko rozkład całego systemu.  

Odpowiedź Santiago Carillo:

Uogólnienie to jest błędne. Państwo socjalistyczne , które widzi się zewsząd otoczone przez wrogów, stara się być możliwie silne i odwołuje się do uczuć narodowych. Sądzę, że większe niebezpieczeństwo  polega właśnie na tym , że propaganda nacjonalistyczna prowadzona jest kosztem idei socjalistycznych. 

Jestem jednak przekonany, że opozycja przeciwko obecnym formom politycznym musi być  marksistowska, socjalistyczna a nie prozachodnia.  

xxx
Teza Leszka Kołakowskiego :

Eurokomunizm nie jest bynajmniej spiskiem moskiewskim. Przyczynia się on do rozkładu komunizmu w bloku wschodnim .

Odpowiedź Santiago Carillo:

Mogę powiedzieć całkiem otwarcie , że nie jest bynajmniej zamiarem eurokomunizmu ani rozłożenie ani też zniszczenie socjalizmu w krajach bloku wschodniego.  

Eurokomunizm będzie obiektywnie  przyczyniał się do demokratyzacji i przeobrażeń systemu politycznego bloku wschodniego. Jeżeli mówię tu o systemie politycznym , to w tym sensie, że grupa panująca wszystko kontroluje i o wszystkim rozstrzyga.
Pod tym względem Eurokomunizm nie ma nic wspólnego z polityką Związku radzieckiego , lecz między tym stanowiskiem a traktowaniem eurokomunizmu jako swego rodzaju konia trojańskiego imperializmu , służącego do zniszczenia niedoskonałego socjalizmu w Europie wschodniej, leży przepaść. Ja, w każdym razie , tej gry nie uprawiam.  

xxx
Teza Leszka Kołakowskiego :

Szczerość przywódców eurokomunistycznych nie ma istotnego znaczenia dla perspektyw tego ruchu. Eurokomunistyczni przywódcy niewątpliwie myślą to co mówią , lecz ich poglądy są nielogiczne i pełne sprzeczności. Eurokomuniści są szczerzy , lecz nierealistyczni.  

Odpowiedź Santiago Carillo:

Poczciwy Pan Kołakowski nie uwzględnił istotnego czynnika. W naszych krajach partie komunistyczne nie muszą przystępować do akumulacji kapitału.

Nie muszą nadążać za straconą przeszłością. W naszych krajach  komunizm czy socjalizm wychodzą z takiego poziomu gospodarczego , który pozwala , a nawet decyduje o tym , że socjalizm będzie całkowicie odmienny. Jeśli jutro rząd lewicowy we Francji przystąpi do przekształcania społeczeństwa, nie potrzebuje on uprzednio pogorszyć warunków życiowych narodu ; na odwrót od pierwszej chwili może je polepszyć. Dlatego też może on zachować demokrację — totalitarne państwo bynajmniej nie jest niezbędne. Pan Kołakowski zapomina, że socjalizm bloku wschodniego typu był urzeczywistniany w krajach, które częściowo wyszły z azjatyckiego feudalizmu, natomiast nasz , zachodni socjalizm , startuje w warunkach rozwiniętego kapitalizmu.  

xxx
Teza Leszka Kołakowskiego :

Mimo wszystkich deklaracji eurokomunistów w sprawie demokracji , wyrzeczenia się dyktatury proletariatu , zasady suwerenności i wydarzeń praskich 1968 roku, wszystkie partię eurokomunistyczne pozostały jednak w obrębie międzynarodowego ruchu komunistycznego  

Odpowiedź Santiago Carillo:

Rzeczywiście istnieje międzynarodowy ruch komunistyczny. Należą do niego Francuzi , Włosi, my , Związek radziecki i inni, lecz istota tego ruchu ulega przemianom i nadal będzie się radykalnie zmieniać.

Ruch ten nie jest już tym , czym był , jest czymś odmiennym. Uprzednio była to swego rodzaju  partia międzynarodowa, dziś jest miejscem spotkań, gdzie się dyskutuje, polemizuje i oponuje. Świadczy o tym chociażby Konferencja Berlińska. Przeobrażenie ruchu komunistycznego ujawnia się obecnie na przykład w Hiszpanii. Idziemy do wyborów i przeprowadzamy wybory bez grosza. Nie posiadamy  żadnych funduszy zagranicznego pochodzenia. Ruch komunistyczny , który uprzednio może subwencjonowałby nasze wybory , tym razem na nie pomaga. Nie życzymy sobie pomocy finansowej, ponieważ sądzimy, że niezależność kosztuje. Po raz pierwszy odkąd istniejemy zaciągniemy kredyty w bankach hiszpańskich. W ten sposób nie krępują nas żadne zobowiązania. Wymaga się od nas zerwania z radziecką partią komunistyczną. Jeżeli socjaliści i konserwatyści wszystkich krajów utrzymują coraz to ściślejsze stosunki z radziecką partią komunistyczną , dlaczegoż to ja mam je zerwać.  

xxx
Teza Leszka Kołakowskiego : Brak wyraźnych granic między eurokomunizmem a socjaldemokracją  
Odpowiedź Santiago Carillo:

Socjaldemokraci  po kongresie w Bad Godsberg pragną utrzymać kapitalizm , natomiast eurokomuniści chcą społeczeństwo kapitalistyczne przekształcić w socjalistyczne.

Pozostałaby w nim gospodarka rynkowa, ponieważ zlikwidowanie  jej już dzisiaj równałoby się próbie wstrzymania ruchów ziemi. W przeszłości marksiści sądzili, że dla zbudowania społeczeństwa socjalistycznego niezbędne jest zniszczenie kapitalistycznego aparatu państwowego. Dziś sądzimy, że można go nie niszczyć, lecz w sposób demokratyczny przekształcić. Co więcej , prawidłowości gospodarcze nie ograniczają się, bynajmniej do systemu kapitalistycznego — występują one zarówno w kapitalizmie jak i socjalizmie. I tak na przykład inflacja ma miejsce obecnie również w krajach socjalistycznych. Socjalizm będzie musiał jeszcze pewien czas liczyć się z rynkiem. Z czasem osiągnie się wyższy poziom rozwoju gospodarczego , kiedy to racjonalizacja produkcji i stopień nasycenia towarami tak wzrosną, że w procesie dystrybucji społeczeństwo nie będzie się więcej musiało odwoływać do pośrednictwa rynku. Na razie jest to tylko marzenie ale już dzisiaj można zmieniać charakter własności kapitalistycznej. Gospodarka rynkowa nie zostanie przez to bynajmniej zdezorganizowana.  

xxx
Teza Leszka Kołakowskiego :

Brak dotychczas dowodów empirycznych na to, że komunizm demokratyczny jest w ogóle możliwy. Wszystkie dowody , którymi rozporządzamy , świadczą o czymś przeciwnym. Nie można jednak wykluczyć , że Eurokomunizm i eurokomuniści przekształcą się w nowy wariant odrodzonej socjaldemokracji.  

Odpowiedź Santiago Carillo:

Oczywiście  nie ma jeszcze żadnych dowodów przemawiających za komunizmem demokratycznym, do którego dążymy. 

W żadnym rozwiniętym społeczeństwie nie doszło jeszcze do przemian socjalistycznych. O niczym to jednak nie świadczy. Robi się dziś odkrycia , które były nie do pomyślenia przed 30 — 60 lub 100 laty i na istnienie których nie było wówczas dowodów. Odmiana socjalizmu , do którego dążymy, jeszcze przecież nie istnieje, ale pewnego dnia urzeczywistni się. Nie będzie ona wyglądać tak jak socjalizm na wschodzie. Nie będzie również przypominać kapitalizmu. Nie będzie wariantem socjaldemokratycznym, ponieważ socjaldemokracja w ostatecznym rachunku jest kapitalizmem. Będzie to wariant socjalizmu, rezultat zbliżenia między eurokomunizmem a partiami socjaldemokratycznymi, przekształconymi w partie rzeczywiście socjalistyczne. Spodziewam się, że w krajach zachodnich utorowana zostanie droga marksistowsko — socjalistyczna, niezależna od Związku radzieckiego. Spodziewam się, że do zbliżenia między eurokomunistami a socjaldemokratami dojdzie. My , komuniści , staniemy się bardziej demokratyczni, a oni socjaldemokraci , bardziej socjalistyczni. Eurokomunizm jest ruchem oryginalnym , który krytycznie ustosunkowuje się do socjalizmu bloku wschodniego, lecz bynajmniej  nie z punktu widzenia interesów systemu imperialistycznego. My eurokomuniści , chcemy za pomocą naszej krytyki doprowadzić do przezwyciężenia  przez kraje socjalistyczne ich obecnego systemu politycznego. Nie chcemy , by z naszej krytyki socjalizmu, wykuto broń dla imperialistycznej zimnej wojny, lecz nie chcemy również dać się wykorzystać jako broń w zimniej wojnie prowadzonej przeciwko krajom kapitalistycznym.  

xxx
 

Poza tematem:

"...łatwo jest wykazać, że Marks ( oprócz może okresu rewolucji 1848 roku ) nie tylko nie kwestionował demokratycznych zasad rządzenia, ale uważał je za oczywisty składnik ludowładztwa ;że , jeśli dwa razy , zresztą bez żadnych wyjaśnień , użył zwrotu  " dyktatura proletariatu " , to w sensie klasowej treści władzy ,nie zaś ( jak chciał Lenin ) w sensie likwidacji instytucji demokratycznych. Tak jest istotnie. Dlatego też socjalizm historycznie zrealizowany, czyli socjalizm despotyczny, nie jest wcieleniem intencji Marksa..." ( Leszek Kołakowski " Główne Nurty Marksizmu " )

monitoring

Powrót do początku strony 

 Powrót do strony głównej