Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

                    

ss

Niech mi wolno będzie przedstawić ...

 Edmund Bared

Historia doktryn socjalistycznych 
xx

xx
"Socjalizm utopijny ”  
reprezentowany był między innymi przez Saint-Simona ,Charlsa Foureira i Etienne Cabeta , Roberta Owena a  także Luisa Blanca.  

Claudie Henri Saint - Simon (1760—1825) francuski filozof odrzucił swoje arystokratyczne tytuły podjął pracę na rzecz poprawy najbardziej upośledzonych warstw społecznych. Dał początek ruchu teoretycznego określanego saintsimonizmem. Do tego ruchu należeli: Barthelemy Enfantin   (1796 – 1864 ) ,Saint Armand Bazard ( 1791 – 1832 ) , Pierre Leroux ( 1797 – 1871 ) .Claudie Henri Saint - Simon w pracy „ Katechizm industrialistów ” Proponował system polegający na racjonalnym wykorzystaniu stosunków społeczno – ekonomicznych. Od warstw nieproduktywnych . (szlachta, wojskowi, urzędnicy -państwowi, prawnicy, rentierzy) oddzielał tych, którzy tworzą dobra ekonomiczne: przemysłowców i robotników i im właśnie wyznaczał decydującą rolę w funkcjonowaniu przyszłego społeczeństwa industrialnego. Nie zakładał likwidacji kapitalizmu, lecz nadanie mu nowych wartości. Wszystkie przeobrażenia chciał Saint-Simon oprzeć na metodach  pokojowych, które oddziaływałyby przede wszystkim na sferę psychiki ludzkiej.  W „ Nowym Chrześcijaństwie ” oświecone warstwy społeczne oraz klasy posiadające, zainicjują proces wyzwalania ludu. Istotna rola przypadnie władzy królewskiej,  która jako czynnik ponadklasowy zapoczątkuje proces reformowania społeczeństwa. Kontynuatorzy saintsimonizmu bardziej akcentowali wątki komunistyczne tkwiące w pierwotnym chrześcijaństwie , ideę solidaryzmu społecznego , uspołecznienia środków produkcji i scentralizowanej organizacji pracy. 
  
Charles Fourier (1772—1835), autor Nowego świata industrialnego i zrzeszeniowego Jego zdaniem zasadniczym źródłem nędzy społeczeństwa jest nadmierne rozdrobnienie własności i pasożytniczy charakter handlu. Fourier zakładał też , że rozwój ludzkości oznacza ciągłe wznoszenie się na coraz to wyższy poziom co daje możliwości ustanowienia nowych stosunków społeczno - ekonomicznych, które zapewnią każdemu członkowi społeczeństwa niezbędne do życia minimum środków. Miał nadzieję, że problem ten można będzie rozwiązać za pomocą konstrukcji spółdzielczej wspólnoty rolno - przemysłowej zwanej falangą która miała być podstawą nowego społeczeństwa. Fourier podejmował także próby praktycznej realizacji swojej koncepcji. We Francji bez rezultatu. Terenem szerzej zakrojonego eksperymentu były Stany Zjednoczone, gdzie powstało, szereg grup fourierystowskich.
Etienne Cabet (1788—1856), prezentował wizję powrotu do pierwotnego chrześcijaństwa , odrzucał rewolucję  propagując moralne oddziaływanie na przekonania jednostek . Zwolennik i twórca grup fourierystowskich .  

Robert Owen (1771—1858). Pionier ruchu spółdzielczego , przeciwnik rewolucji społecznej proponował praktycznie możliwości zbudowania idealnej społeczności przemysłowej. Jako współwłaściciel dużych zakładów włókienniczych podejmuje szereg eksperymentów organizacyjnych. Wiele z nich charakteryzuje najbardziej rozwinięte organizacje przemysłowe dnia dzisiejszego. Wydatnie poprawił warunki i higienę pracy ,wprowadził wyższe zarobki , dla robotników czasowo pozostających bez pracy wprowadził zasiłki, Dbał o poziom intelektualny zatrudnionych w swoich zakładach robotników. W poczynaniach praktycznych i w rozważaniach teoretycznych występował jako promotor pedagogiki społecznej. Swe argumenty kierował Owen przede wszystkim do kapitalistów. Przekonywał, że jego działania, wywierają korzystny wpływ na działalność produkcyjną przedsiębiorstw kapitalistycznych, zwiększa bowiem popyt co ma wpływ na podaż. Znany też z tworzenia tzw.  „wsi owenowskich", .w, których produkcja przemysłowa miała być zsynchronizowana z produkcją rolną oraz z organizacji Bazaru Wymiany, w którym spółdzielcy mieli wymieniać produkty swej pracy na towary, przy czym pieniądz zastąpiony został przez tzw. bony pracy.  
xx
x

„Socjalizm naukowy"  
reprezentują przede wszystkim Karol Marks i Fryderyk Engels.

Karol Marks (1818—1883) urodzony w miejscowości Trewir w Nadrenii, zmarł w Londynie. Był jedną z najpoważniejszych postaci epoki. Czołowy przedstawiciel nowej fazy w rozwoju myśli socjalistycznej. Twórca i przywódca ruchu robotniczego. Stawiał sobie za cel stworzenie możliwości oswobodzenia człowieka ze wszelkich zjawisk alienacyjnych .Sformułował spójną doktrynę socjalistyczną, która, która stała się podstawą wielu lewicowych partii wieku XIX i XX, politycznego. Praktycznie od tego czasu każda myśl socjalistyczna określa się przez swój pozytywny czy negatywny  stosunek do marksizmu, co świadczy o jego wielkości i sile oddziaływania. W 1844 r. Marks styka się z Engelsem, z którym nawiązuje wieloletnią współpracę. Wspólnie opracowują takie dzieła jak Święta rodzina ; Ideologia niemiecka , Manifest Komunistyczny, które zawierają fundamentalne rozważania społeczno-ustrojowe. Wspólnie też podejmują próbę scalenia i odpowiedniego ukierunkowania działalności partii robotniczych. Obaj wstępują  do Związku Komunistów. Wyganiany kolejno z Niemiec, 'Francji i Belgii przenosi się Marks do Londynu, gdzie spędza kilkadziesiąt lat swego życia. Tam też powstają takie jego prace jak: Walki klasowe we Francji; Osiemnasty brumaire'a Ludwika Bonaparte; Przyczynek do krytyki ekonomii politycznej oraz kolejne tomy Kapitału. Marks był również inicjatorem oraz ideowym przywódcą założonego - w 1864 r. Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotników, znanego później pod nazwą I Międzynarodówką.

Fryderyk Engels (1820—1895) urodził się w rodzinie właściciela fabryki włókienniczej. Podobnie jak Marks styka się podczas studiów z tzw. młodo heglistami i pozostaje pod ich wpływem przez okres kilku lat. Decydujące znaczenie ma dlań jednak spotkanie z Marksem i wieloletnia ich współpraca. Wspólnie organizują międzynarodowy ruch robotniczy i tworzą jego podstawy teoretyczne. Spośród licznych prac Engelsa szczególniejsze znaczenie dla rozwoju teorii socjalizmu mają: Zarys krytyki ekonomii politycznej. Położenie klasy robotniczej w Anglii; Wojna chłopska w Niemczech; Rozwój socjalizmu od utopii do nauki; Anty-Duhring; Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa.
Poszukiwanie zasadniczych różnic w poglądach Marksa i Engelsa.

 
Wspólnie tworzyli nową wizję świata i wspólnie pracowali nad jego przeobrażeniem. Stworzyli wspólnie doktrynę zwaną Marksizmem. Marksizm  system poglądów filozoficznych , ekonomicznych i społeczno politycznych stworzony przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa. Materializm historyczny stanowi punkt wyjścia dla całej socjologii marksistowskiej, a zwłaszcza marksistowskiej teorii rozwoju społecznego. Wszelkie procesy historyczne, a więc także losy jednostek, społeczeństw, narodów i państw zależą każdorazowo od tego, jaka jest ich podstawa ekonomiczna. Najpierw, bowiem człowiek musi jeść, pić, mieszkać itd., a potem dopiero zyskuje możliwość rozwijania swoich zainteresowań badawczych, religijnych, politycznych itp. Tak więc materialne warunki bytowania społeczeństw, czyli sposób produkcji dóbr materialnych, decydują o ich strukturze, formach organizacyjnych, poglądach i instytucjach, w tym także o państwie i prawie. Stanowi to podstawę do marksistowskiej teorii państwa i prawa. Państwo jest owocem podziału społeczeństwa na klasy i dążenia klas władających środkami produkcji do zachowania swej uprzywilejowanej pozycji. Analogicznie przedstawiona została przez Marksa i Engelsa geneza prawa. Klasowy charakter prawa podkreślany jest przez przymus stosowany wobec tych, którzy je naruszają, przy czym jego normy stoją zawsze na straży interesów władających środkami produkcji.
Wizja państwa socjalistycznego jako jakościowo wyższego etapu rozwoju społeczeństwa socjalistycznego nakreślona została w doktrynie Marksa i Engelsa w bardzo ogólnych tylko zarysach. Engels w swej krytyce programu erfurckiego socjaldemokratów niemieckich wystąpił z sugestią, iż właściwą formą realizacji dyktatury proletariatu może być republika demokratyczna, oczywiście proletariacka republika demokratyczna, zasadniczo różna od jej pierwowzoru burżuazyjnego. Również w Krytyce programu gotajskiego (1875) Marks zwraca uwagę, iż bezpaństwowe społeczeństwo komunistyczne musi być poprzedzone przez proletariackie państwo okresu przejściowego. Ostatnim wreszcie członem marksistowskiej teorii państwa jest teza o jego obumieraniu z chwilą, gdy straci ono swój klasowy charakter. Dla powodzenia rewolucji proletariackiej konieczne jest ukształtowanie internacjonalistycznych więzi proletariatu wszystkich krajów. Więzi te stoją ponad czynnikiem narodowym i państwowym, którego znaczenie w społeczeństwie przyszłości będzie malało. Przesłanki dla wybuchu rewolucji socjalistycznej kształtują się  najwcześniej tam , gdzie klasa robotnicza osiągnie najwyższy stopień rozwoju , a więc w najbardziej rozwiniętych państwach kapitalistycznych świata. Tam najwcześniej zatriumfuje idea socjalistyczna. Marks demokratyczne zasady rządzenia uważał za oczywisty składnik ludowładztwa.  
x
x

"Socjalizm realny"
Zrealizowany przez Lenina tzw. " Socjalizm realny" nie był odzwierciedleniem idei Marksizmu. 

Wprowadzony został w krajach zacofanych , nie dysponujących  silną i świadomą klasą robotniczą. Rewolucja mająca być jakościową zmianą  instytucji państwowych była w wydaniu Lenina krwawą rebelią od zaraz potępioną przez socjalistyczne partie europy. Kilkakrotnie użyte przez Marksa pojęcie „ dyktatury proletariatu ” w tym sensie, że władza miała mieć charakter klasowy ( od dawania przewagi określonym klasom społecznym nie jest wolna żadna z obecnych demokracji ) zostało przez Lenina użyte do likwidacji instytucji demokratycznych i wprowadzenia władzy despotycznej. Twórcy socjalizmu realnego pomimo wykorzystywania marksizmu zdawali sobie sprawę z istotności różnic określali, więc nowy ”poprawiony”  system marksizmem – leninizmem.  

x

Lassalle i lassalczycy.

Ferdynand Lassalle (1825—1864), pryncypialny krytyk kapitalizmu i własności prywatnej był zarazem jednym z oponentem Marksa  na gruncie niemieckiego ruchu robotniczego.
Lassalle podobnie jak Marks pozostawał pod silnym wpływem heglizmu. Traktował on państwo jako organizację ponadklasową, służącą interesom wszystkich członków społeczeństwa, to zaś oznaczało odrzucenie właściwie  całej marksistowskiej teorii państwa i prawa. Lassalle skierował stworzony przez siebie Powszechny Niemiecki Związek Robotniczy, na drogę walki o realizację reform socjalnych. Zgodnie z Zgodnie z tezą o ponadklasowym charakterze państwa , usiłował w tej walce posługiwać się jego instytucjami i łamać za ich pomocą opór klas posiadających. Tendencja reprezentowana przez Lassalle'a uzyskała poparcie przedstawicieli tzw. „socjalizmu z katedry", zwanego także „socjalizmem profesorskim" oraz Edwarda Bernsteina.
x  
xs

"Socjalizm profesorski ”
Przedstawiciele „ socjalizmu z katedry” wśród których był  między innymi
zzzz

Ludwig Brentano ( 1844- 1931 ) , podobnie jak lassalczycy podejmowali rozliczne działania zmierzające do przekonania władz państwowych oraz klas posiadających iż celowe jest nie  zaniechanie represji wobec ruchu robotniczego, ale także poczynienie ustępstw w sferze socjalno-ekonomicznej. Reformy socjalne kanclerza Bismarcka przyjęli z zadowoleni, uważając je za potwierdzenie zasadności tezy o ponadklasowym charakterze państwa.
x  
x

"Socjalizm fabiański "
Angielski ruch robotniczy szybko nabrał cech ruchu masowego , jednak po uzyskaniu koncesji politycznych  skoncentrował swą uwagę przede wszystkim na żądaniach ekonomicznych. W Anglii szybko spostrzeżono niebezpieczeństwa skrajnego liberalizmu i podjęto aktywne działania do złagodzenia różnic klasowych i ekonomicznych w imię utrwalania ustroju kapitalistycznego. Stąd też marksizm nie zyskał zbyt wielu zwolenników , a myśl socjalistyczna rozwijała się własnymi odrębnymi od kontynentu drogami.

Szczególną rolę w ukierunkowaniu ruchu robotniczego w Anglii odegrało grono ideologów skupionych w ramach Towarzystwa Fabianów ( Fabian Socjety ) założonego w 1884 zwłaszcza Sydney Webb ( 1859 – 1947 ) ,  Beatrice Webb ( 1858 – 1943 ) , George Bernard Shaw ( 1856 – 1950 ), Harold Laski ( 1893 – 1950)  . Za patrona swego przyjęli oni wodza rzymskiego Fabiusza Kunktatora, który obrał taktykę  „odwlekania starcia ” jako pewniejszą drogę do osiągnięcia sukcesu. Podobnie, przyjęli Fabianie, w interesie klasy robotniczej leży odrzucenie koncepcji frontalnego starcia, natomiast skoncentrowanie swych działań na reformach w sferze oświaty, służby zdrowia, zarządzania miastami, słowem poprawiania warunków życia. Z tego nurtu wywodzi się program polityczny, który opracowany został przede wszystkim  przez Herolda Laskiego  Podstawę programu stanowi demokratyczne , pluralistyczne i opiekuńcze państwo. Siła państwa nie może być  wykorzystywana tylko w interesie posiadaczy, gdyż wówczas oznaczać to będzie pogwałcenie demokracji. Aparat państwowy musi być ustawicznie kontrolowany przez parlament. Poglądy te są obecnie nieomal podstawami państwa kapitalistycznych, ale na początku XX wieku stanowiły niewątpliwą nowość w ujmowaniu funkcji państwa kapitalistycznego.
x  

Ideologia "socjalizmu demokratycznego"
Po koniec XIX wieku wyodrębnia się w Europie silny nurt robotniczy określany jako Socjaldemokracja posługujący się rewizją w stosunku do marksizmu lub poszukujący własnych rozwiązań , oparty generalnie na różnych koncepcjach demokratycznego reformowania socjalizmu i skupienia się na sprawach ekonomicznych. 

W 1893 roku powstaje angielska Labour Party, w 1890  niemiecka Sozialdemokratische Partei Deutschlands — SPD), W pierwszych dekadach XX wieku partie te zrywają z koncepcjami marksistowskim , tym bardziej, że partie opierające się na marksizmie wspierają wydarzenia w Rosji. Zasadniczy wpływ na tę ewolucję miały niewątpliwe osiągnięcia socjalne angielskiej i niemieckiej klasy robotniczej. Umacniają one jej przekonanie o możliwości pokojowego przerastania kapitalizmu w socjalizm. Socjaldemokracja stała się ważnym elementem układu sił w wielu państwach Europy. Partie Socjaldemokratyczne  powołały do życia Międzynarodówkę Socjalistyczną (rok 1951), która wyraźnie odcięła ruch socjaldemokratyczny  od ruchu komunistycznego. 
  
Socjaldemokracja brytyjska. Ruch socjaldemokratyczny najwcześniej uformował się na terenie Wielkiej Brytanii. Czerpał z socjalizujących koncepcji liberalnych , tradycji Trede – Unionów czyli istniejących legalnie od 1786 roku związków zawodowych w Wielkiej Brytanii oraz koncepcji ideologów Towarzystwa Fabianów. W Wielkiej Brytanii bardzo powszechne stało się odczucie nieodzowności inicjatywy państwa w zakresie kwestii społecznoekonomicznych i łagodzenia różnic ekonomicznych.  W okresie I wojny światowej liberałowie tracą swoje wpływy na rzecz socjalistów działających w ramach Labour Party. Z interesujących poglądów wstępujących w angielskim ruch robotniczym obok poglądów fabiańskich wymienić należy  Richarda  Tawneya  ( 1880 – 1952 ) autora The Acquisitive Society. W miejsce walki klas wprowadził on zupełnie odmienne kryterium oceny posiadaczy dóbr — kryterium służebności. Ci zaś, którzy korzystają ze swej własności w sposób społecznie użyteczny, powinni być przez społeczeństwo odpowiednio wynagradzani i powinni wywierać odpowiedni wpływ na kierowanie państwem. Clement Richard Attlee ( 1883 – 1967 ) wskazywał początki socjalizmu w różnych wierzeniach religijnych w tym w Biblii.  Odżegnując się w ten sposób od eksponowanego w marksizmie światopoglądu ateistycznego. Jego z daniem Partia Pracy zmieniła się z partii robotniczej w partię narodową, która łączy wszystkich ludzi uznających, że podstawy, na których opiera się kapitalizm, są nie moralne i niesłuszne. Bardziej współcześni teoretycy angielskiej Partii Pracy wskazują , że socjalizm demokratyczny winien dążyć do przeobrażeń w życiu społecznym i indywidualnym, by każdy miał zagwarantowaną rzeczywistą wolność polityczną. Uzyskanie tego jest możliwe tylko przy połączeniu tego dążenia z dążeniem do równości ekonomicznej. Według jednej z koncepcji należy poddać kontroli publicznej działalność ekonomiczną wielkich monopoli  i koncernów. Kontrola ta powinna być jednak sprawowana przede wszystkim przez Parlament i organizacje społeczne, nie zaś przez państwo. Szeroko znaną koncepcją jest założenie nie rozszerzania formalnej kontroli rządu w kwestiach ekonomicznych poprzez nacjonalizację a zapewnienie efektywnej kontroli nad poszczególnymi działami gospodarki przez nabywanie akcje poszczególnych towarzystw na giełdzie i w ten sposób zapewnienie państwowej kontroli. Istotną jest też koncepcja, że Partia Pracy powinna ograniczyć się do doskonalenia wypracowanych już instrumentów, eliminować przypadki niesprawiedliwości społecznej, przeprowadzić nacjonalizację pewnych działów gospodarki, i dążyć do równoczesnego zapewnienia wolności politycznej i sprawiedliwości społecznej. Wraz ze wzrostem dochodów i zabezpieczenia socjalnego zwykły pracownik przestaje zwracać uwagę na dysproporcje w podziale dochodu. Mając zaspokojone potrzeby spokojnej egzystencji traci motywację, która skłaniałaby go do ryzykowania tego, co już osiągnął i jakiekolwiek założenia rewolucyjne w tej sytuacji nie mają sensu.

Socjaldemokracja niemiecka. Reformistyczne tendencje zaznaczyły się w Socjaldemokratycznej Partii Niemiec już w końcu wieku XIX . Największy wpływ na nią miały poglądy  E. Bernsteina. W czasie rządów Hitlera partia była w podziemiu i prezentowała zdecydowanie antyfaszystowską postawę. Po II wojnie światowej a szczególnie od lat pięćdziesiątych prezentuje podobne tendencje jak socjaldemokracja angielska.  SPD wprowadza w miejsce klasowego charakteru partii pojęcie partii ludowej, która łączy przedstawicieli różnych klas i warstw społecznych. Konsekwencją tego było odrzucenie całej teorii walki klas oraz rezygnacja z programu uspołecznienia środków produkcji. W programie SPD zaznaczają się silne wpływy tendencji neoliberalnych i solidarystycznych. Koncepcję walki klas zastąpiono hasłem autonomii człowieka w państwie i społeczeństwie i zabezpieczenie tej sfery uznaje się za najważniejsze zadanie socjalizmu. Jak widać z przedstawionych koncepcji spojrzenie na sposób dojścia do socjalizmu zmienia się w zależności od warunków zarówno ekonomicznych, jaki i politycznych, w jakich żyje społeczeństwo. Marksizm w swojej najbardziej ortodoksyjnej interpretacji to ideologia, która będzie miała decydujące wzięcie w warunkach szalejącego prymitywnego liberalizmu i nie liczenia się z potrzebami podstawowych mas społeczeństwa. W państwach gdzie  dostrzeżono potrzeby społeczne , zadbano o zabezpieczenie podstawowej egzystencji człowieka i umożliwiono instytucjonalne oddziaływanie na ustrój , teorie socjalistyczne dostosowują się do możliwości  demokratycznego sposobu przeprowadzania zmian .  

Edward Berstein (1850—1932} ideolog socjaldemokracji niemieckiej uważany za klasycznego teoretyka rewizji marksizmu. Poglądy swe prezentował na łamach organu socjaldemokracji niemieckiej ..Sozialdemokrat". Wśród jego prac rozgłos uzyskała sobie praca  Zasady socjalizmu i zadania socjalnej demokracji. założeń filozoficznych, ekonomicznych i politycznych. Reformistyczne poglądy Bemsteina kształtowały się między innymi  pod wpływem idei fabiańskich i tzw. socjalizmu z katedry. Jego działalność na forum Socjaldemokratycznej Partii Niemiec przyczyna się w znacznej mierze do przeobrażenia tej partii z rewolucyjnej partii proletariackiej w partię reform społecznych, która mogła od tej pory liczyć na poparcie środowisk liberalnych spoza samej klasy robotniczej. W miejsce dialektyki heglowskiej Berstein wprowadza neokantyzm, który uznany został wkrótce za oficjalną filozofię socjaldemokracji . W ślad za tymi zastrzeżeniami następuje negacja podstawowych założeń marksowskiej teorii kapitalizmu i teorii rewolucji. Berstein negował słuszność prawa koncentracji kapitału i pauperyzacji klasy robotniczej twierdząc, ze dominującym procesem jest dekoncentracja oraz, że akcyjna forma kapitału prowadzi jednocześnie do jego demokratyzacji . Negował również zasadność marksowskiej prognozy rozwoju społecznego. Uważał, iż nie potwierdziła się ona w życiu, i że aktualny rozwój dowodzi bezsensu rewolucji społecznej, każąc baczniejsza uwagę zwrócić na posunięcia reformistyczne i możliwość ewolucyjnego przejścia do socjalizmu. Socjaldemokracja nie może lepiej sprzyjać temu procesowi , niż stojąc w pełni i bez zastrzeżeń — nawet w teorii — na gruncie powszechnego prawa wyborczego i demokracji . W interesie klasy robotniczej jest dalsze wzmacnianie pozycji związków zawodowych. Postulował też ponadto stopniowe likwidowanie produkcji towarowej i stosunków pieniężnych.  Zakładał stopniowe przerastanie kapitalizmu w socjalizm z pominięciem wstrząsów społecznych.
x
x

Austromarksizm i centryzm.
 Stanowisko pośrednie między ortodoksyjnym marksizmem a orientacjami socjaldemokratycznymi zajmowali przedstawiciele centryzmu  Karol Kautsky ( 1854 – 1938 ) oraz tzw. austromarksizmu Max Adler ( 1873 – 1937 ) ,  Friedrich Adler (1879 – 1960 )  , Otto Bauer  ( 1882 – 1938 )  oraz   austriacki kanclerz prezydent Karl  Renner ( 1870 – 1950 )  operowali marksistowską siatką pojęciową, czyniąc jednakże odstępstwa polegające między innymi na podkreślaniu ponadklasowych cech państwa, i podkreślaniu parlamentarnej drogi do socjalizmu. Prezentowali negatywny stosunek do wydarzeń w Rosji wyrażając przekonanie, że rewolucja ta jest przedwczesna, proletariat rosyjski nie przygotowany do przejęcia władzy a partia bolszewicka rządzi przez przymus i terror nie licząc się ze społeczeństwem i jego opinią w tej sprawie.

xxx
x

Opracował Edmund Bared  w listopadzie 2000 roku. Podstawowym źródłem opracowania był skrypt  Janusza Justyńskiego „Historia doktryn politycznych czasów nowożytnych” wydany przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu , Listopad 1991. Spojrzenie na doktryny socjalistyczne z tego okresu uważam za najbardziej obiektywne, bo krytyczne ale oparte na wiedzy, doświadczeniu i pozbawione retoryki propagandowej charakterystycznej dla osób wykształconych w warunkach dzikiego kapitalizmu polskiego.

xx

nnnn

  Monitoring                   Powrót do początku strony                                   Powrót do strony głównej